Ένα παραμύθι για την αγκαλία

Όταν έπεφτε ο χειμώνας και ο αέρας γινόταν κοφτερός, ψηλά σ’ ένα δέντρο υπήρχε μια μικρή φωλιά. Μέσα της, κουλουριασμένα το ένα δίπλα στο άλλο, βρίσκονταν μικρά πουλάκια. Κάποια ήταν πιο δυνατά, κάποια πιο αδύναμα, και κάποια «διαφορετικά» — εκείνα που τρόμαζαν πιο εύκολα, που ένιωθαν το κρύο πιο έντονα, που πεινούσαν πιο γρήγορα και δυσκολεύονταν να ησυχάσουν.

Όταν έπεφτε το σκοτάδι, τα πουλάκια δεν περίμεναν μόνο το φαγητό. Περίμεναν τη μαμά και τον μπαμπά να επιστρέψουν στη φωλιά, να απλώσουν τα φτερά τους από πάνω τους και να τα ζεστάνουν. Να κλείσει η φωλιά γύρω τους σαν προστατευτικός κύκλος. Μόνο τότε τα μικρά κεφαλάκια χαλάρωναν. Μόνο τότε σταματούσε το τρέμουλο και τα μάτια έκλειναν.

Τα πουλάκια δεν ήξεραν λέξεις όπως «ασφάλεια» ή «φροντίδα». Ήξεραν όμως πως χωρίς τη ζεστασιά των μεγάλων φτερών, η νύχτα ήταν πιο μεγάλη και το κρύο πιο βαρύ. Και ήξεραν πως όταν τα φτερά άνοιγαν, ο κόσμος γινόταν υποφερτός.

Αυτή η εικόνα της φωλιάς δεν είναι απλώς παραμύθι. Αντανακλά μια θεμελιώδη βιολογική ανάγκη, κοινή σε όλα τα θηλαστικά και έντονα παρούσα στα ανθρώπινα παιδιά. Η ανάγκη για σωματική εγγύτητα, ιδιαίτερα πριν τον ύπνο και σε συνθήκες κρύου ή σκοταδιού, είναι βαθιά ριζωμένη στο νευρικό σύστημα.

Στα παιδιά, και ειδικά στα παιδιά με νευροαναπτυξιακές διαφοροποιήσεις ή αυξημένη αισθητηριακή ευαισθησία, η μετάβαση στον ύπνο αποτελεί μια απαιτητική διαδικασία. Το νευρικό τους σύστημα συχνά παραμένει σε κατάσταση εγρήγορσης, δυσκολευόμενο να αυτορρυθμιστεί.

Η ζεστή αγκαλιά ενός φροντιστή λειτουργεί ως εξωτερικός ρυθμιστής: μειώνει τη διέγερση, ενισχύει το αίσθημα ασφάλειας και διευκολύνει την έναρξη του ύπνου.

Η σωματική επαφή ενεργοποιεί μηχανισμούς που σχετίζονται με την απελευθέρωση ωκυτοκίνης, τη μείωση της κορτιζόλης και την ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος.

Αυτές οι διεργασίες είναι καθοριστικές για τη συναισθηματική ηρεμία και τη φυσιολογική προετοιμασία του οργανισμού για ανάπαυση. Για τα «διαφορετικά» παιδιά, που συχνά βιώνουν τον κόσμο ως απρόβλεπτο ή υπερβολικά έντονο, η αγκαλιά πριν τον ύπνο δεν αποτελεί απλώς παρηγοριά αλλά βασική ανάγκη ρύθμισης.

Κατά τους χειμερινούς μήνες, η ανάγκη αυτή ενισχύεται. Η μειωμένη έκθεση στο φυσικό φως επηρεάζει τους κιρκάδιους ρυθμούς, ενώ το κρύο αυξάνει την αναζήτηση θερμικής και συναισθηματικής ασφάλειας. Η απουσία σταθερής, καθησυχαστικής σωματικής παρουσίας μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές ύπνου, αυξημένο άγχος και συναισθηματική δυσφορία.

Όπως τα μικρά πουλάκια στη φωλιά, έτσι και τα παιδιά δεν ζητούν υπερβολές. Ζητούν σταθερότητα, παρουσία και ζεστασιά. Μια αγκαλιά που να λέει, χωρίς λόγια, ότι κάποιος είναι εκεί. Ότι η νύχτα μπορεί να περάσει. Ότι το σώμα και η καρδιά μπορούν να ξεκουραστούν.

Πηγές:

Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Basic Books.Feldman, R. (2012). Oxytocin and social affiliation in humans. Hormones and Behavior, 61(3), 380–391.McGlone, F., Wessberg, J., & Olausson, H. (2014). Discriminative and affective touch. Current Opinion in Neurobiology, 25, 31–36.National Sleep Foundation (2019). Children and Sleep.American Academy of Pediatrics (2020). Supporting emotional regulation in neurodiverse children.